Μαθησιακά Αποτελέσματα

Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή των φοιτητών στις βασικές έννοιες, αρχές και σύγχρονες προσεγγίσεις των οικονομικών του τουρισμού, με έμφαση στην κατανόηση του τουρισμού ως ιδιαίτερης οικονομικής δραστηριότητας. Εξετάζονται η διάρθρωση και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τουριστικού τομέα, η τουριστική κατανάλωση και δαπάνη, ο τουριστικός πολλαπλασιαστής και οι βασικοί δείκτες μέτρησης της τουριστικής δραστηριότητας, μεταξύ των οποίων ο Δορυφορικός Λογαριασμός Τουρισμού. Παράλληλα, παρουσιάζονται οι βασικές εννοιολογικές και θεωρητικές προσεγγίσεις της τουριστικής οικονομίας και αναλύονται οι ιδιαιτερότητες των τουριστικών υπηρεσιών, σε συνδυασμό με τη θεωρητική προσέγγιση του ελεύθερου χρόνου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην οικονομική ανάλυση της τουριστικής ζήτησης και προσφοράς, στις ελαστικότητες, στην πρόβλεψη της ζήτησης και στον προσδιορισμό της ισορροπίας της αγοράς. Στη συνέχεια εξετάζονται ο ρόλος της φορολογίας, η ανταγωνιστικότητα των προορισμών και οι δομές αγοράς, η εποχικότητα, το τουριστικό προϊόν και ο ρόλος των μεταφορών. Επιπλέον αναλύονται θέματα όπως οι τουριστικοί διαμεσολαβητές, καθώς και η χωρική διάσταση του τουρισμού και οι τουριστικές άμεσες ξένες επενδύσεις. Τέλος, το μάθημα εξετάζει την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, τη συμπεριφορά του τουρίστα υπό το πρίσμα της πολιτισμικής και της συμπεριφορικής οικονομικής, τον ρόλο της καινοτομίας, των ψηφιακών τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και την επίδραση της γεωοικονομικής αβεβαιότητας.

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτήτριες και οι φοιτητές θα είναι σε θέση:

  • Να αντιλαμβάνονται τον τουρισμό ως ένα σύνθετο και πολυδιάστατο φαινόμενο, με κοινωνικές, οικονομικές, πολιτιστικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις.
  • Να αναγνωρίζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τουρισμού ως κλάδου οικονομικής δραστηριότητας, τη διάρθρωση του τουριστικού τομέα και τα ιδιαίτερα γνωρίσματα των τουριστικών υπηρεσιών.
  • Να εφαρμόζουν βασικά εργαλεία οικονομικής ανάλυσης (ζήτηση, προσφορά, ελαστικότητες, ισορροπία αγοράς, πρόβλεψη) στην τουριστική αγορά.
  • Να ερμηνεύουν βασικά τουριστικά μεγέθη και δείκτες, όπως ο τουριστικός πολλαπλασιαστής, ο ΔορυφορικόςΛογαριασμός Τουρισμού και το Ισοζύγιο Πληρωμών.
  • Να αναλύουν τον ρόλο της φορολογίας, των δομών αγοράς, της εποχικότητας και των μοντέλων ανταγωνιστικότητας στη λειτουργία των τουριστικών αγορών και προορισμών.
  • Να κατανοούν τη σημασία της αειφόρου τουριστικής ανάπτυξης και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, και να αναγνωρίζουν πρακτικές και στρατηγικές που τις προωθούν.
  • Να αναλύουν τη συμπεριφορά του τουρίστα με εργαλεία της πολιτισμικής και της συμπεριφορικής οικονομικής.
  • Να αξιολογούν την επίδραση της καινοτομίας, της τεχνητής νοημοσύνης και της γεωοικονομικής αβεβαιότητας στον τουριστικό κλάδο, και να αναγνωρίζουν επιχειρηματικές ευκαιρίες λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες τάσεις και τις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς.

Γενικές Ικανότητες

Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών που σχετίζονται με τον τουρισμό, με τη χρήση και των
απαραίτητων τεχνολογιών

Περιεχόμενο Μαθήματος

Ενότητα 1: Εισαγωγή στα Οικονομικά του Τουρισμού
• Ορισμός και βασικά χαρακτηριστικά του τουρισμού.
• Η έννοια της τουριστικής βιομηχανίας και η διάρθρωση του τουριστικού τομέα.
• Βασικές μορφές τουρισμού.
• Τουριστική κατανάλωση και τουριστική δαπάνη.
• Η συμβολή του τουρισμού στην οικονομική ανάπτυξη.
• Βασικοί δείκτες και μέτρηση της τουριστικής δραστηριότητας.
• Ο Δορυφορικός Λογαριασμός Τουρισμού (Tourism Satellite Account — TSA): σκοπός, βασικές έννοιες και μεθοδολογικό
πλαίσιο.
• Ο τουριστικός πολλαπλασιαστής και η επίδραση της τουριστικής δραστηριότητας στην οικονομία.

Ενότητα 2: Ελεύθερος Χρόνος, Εργασία και Τουριστική Κατανάλωση
• Ορισμός του ελεύθερου χρόνου.
• Βασικά χαρακτηριστικά και διαστάσεις του ελεύθερου χρόνου.
• Η σχέση μεταξύ εργασίας, εισοδήματος και ελεύθερου χρόνου.
• Το κόστος ευκαιρίας του ελεύθερου χρόνου και η οικονομική του σημασία.
• Το υπόδειγμα επιλογής εργασίας–ελεύθερου χρόνου (Labour–Leisure Trade-off).
• Η σύνδεση ελεύθερου χρόνου και τουριστικής κατανάλωσης.

Ενότητα 3: Τουριστική Αγορά: Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία
• Τουριστική Ζήτηση: Ορισμός, ο νόμος της ζήτησης.
• Η καμπύλη ζήτησης και οι παράγοντες που τη μετατοπίζουν: Η επίδραση του πληθωρισμού, της μείωσης του αγοραστικού
εισοδήματος και της κρίσης κόστους ζωής στη συμπεριφορά των τουριστών.
• Πρόβλεψη ζήτησης
• Τουριστική Προσφορά: Ορισμός, ο νόμος της προσφοράς.
• Η καμπύλη προσφοράς, παράγοντες που την επηρεάζουν: Η άνοδος της αγοράς ακινήτων, η εξέλιξη της βραχυχρόνιας μίσθωσης (τύπου Airbnb) και οι πληθωριστικές πιέσεις στο κόστος λειτουργίας (ενέργεια, πρώτες ύλες).
• Ισορροπία τουριστικής αγοράς.
• Ελαστικότητες.

Ενότητα 4: Κόστος, Τιμολόγηση και Φορολογία στον Τουρισμό
• Η Έννοια του Κόστους στον Τουρισμό.
• Κατηγοριοποίηση Κόστους και Τουρισμός.
• Πώς το κόστος επηρεάζει την τελική τιμή του τουριστικού πακέτου ή του δωματίου (Pricing strategies).
• Φόρος Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) στον τουρισμό και φορολογική επιβάρυνση των τουριστικών υπηρεσιών.
• Φόροι και τέλη διαμονής: μορφές, τρόπος επιβολής και οικονομική σημασία.
• Επιπτώσεις της φορολογίας στην τουριστική ζήτηση, ανταγωνιστικότητα του τουριστικού προϊόντος και των τουριστικών
προορισμών.
• Ο τουριστικός φόρος ως εργαλείο ρύθμισης της τουριστικής ζήτησης και διαχείρισης του υπερτουρισμού.

Ενότητα 5: Ο ρόλος των Θεσμών στον Τουρισμό
• Η έννοια των θεσμών (τυπικοί και άτυποι) και ο ρόλος τους στη λειτουργία της τουριστικής αγοράς.
• Συναλλακτικό κόστος στην οργάνωση ενός ταξιδιού: αναζήτηση, κράτηση, διαπραγμάτευση όρων και επιβολή
(ακυρώσεις, overbooking, αποζημιώσεις).
• Το οργανωμένο πακέτο ως μηχανισμός μείωσης του συναλλακτικού κόστους: ο ρόλος των tour operators και των
διαμεσολαβητών, και οι συμβάσεις ξενοδόχων και διοργανωτών.
• Ο τουρισμός ως αγαθό εμπειρίας (experience good) και το πρόβλημα της ασύμμετρης πληροφόρησης.
• Ο ρόλος των ψηφιακών πλατφορμών (Booking, Airbnb, TripAdvisor) στη μείωση του κόστους αναζήτησης, και τα όριά
τους (ψευδείς αξιολογήσεις, εξάρτηση των επιχειρήσεων από την πλατφόρμα).

Ενότητα 6: Κουλτούρα και Τουριστική Συμπεριφορά
• Ο τουρίστας ως καταναλωτής: ανάγκες, κίνητρα, προτιμήσεις και διαδικασία λήψης τουριστικών αποφάσεων, η πυραμίδα
αναγκών του Maslow.
• Κοινωνικοί ρόλοι και τουριστική συμπεριφορά: η επίδραση της οικογένειας, των ομάδων αναφοράς και του κοινωνικού
περιβάλλοντος στις τουριστικές επιλογές.
• Η έννοια της κουλτούρας και ο ρόλος της στη διαμόρφωση της τουριστικής ζήτησης και της καταναλωτικής
συμπεριφοράς.
• Η επίδραση της εθνικής κουλτούρας στις τουριστικές προτιμήσεις, στα κίνητρα και στη συμπεριφορά των τουριστών.
• Πολιτισμικές διαφορές και τουριστική κατανάλωση: επιπτώσεις στην επικοινωνία, στην εξυπηρέτηση και στη
διαμόρφωση του τουριστικού προϊόντος.
• Η οργανωσιακή και επιχειρηματική κουλτούρα και η επίδρασή τους στη λειτουργία των τουριστικών επιχειρήσεων και
στην παροχή τουριστικών υπηρεσιών.
• Ορθολογική και πραγματική συμπεριφορά του τουρίστα ως καταναλωτή: εισαγωγή στη συμπεριφορική οικονομική.
• Heuristics και cognitive biases στη λήψη τουριστικών αποφάσεων.
• Anchoring, availability bias και framing effects στην αντίληψη των τιμών και στη διαμόρφωση της τουριστικής ζήτησης.
• Nudging και choice architecture στη διαμόρφωση της τουριστικής συμπεριφοράς.
• Νέες γενιές καταναλωτών και μεταβολές στην τουριστική συμπεριφορά, με έμφαση στη Generation Z και στις νεότερες
γενιές.

Ενότητα 7: Ανταγωνιστικότητα, Τουριστικό Προϊόν, Εμπειρία και Εποχικότητα
• Η έννοια της ανταγωνιστικότητας στον τουρισμό και οι βασικοί προσδιοριστικοί της παράγοντες.
• Η έννοια του τουριστικού προϊόντος και τα βασικά συστατικά του.
• Δομές αγοράς στον τουρισμό: Μορφές αγοράς (μονοπωλιακός ανταγωνισμός, ολιγοπώλιο, μονοπώλιο κλπ).
• Το Μοντέλο Ανταγωνιστικότητας Τουριστικών Προορισμών των Ritchie και Crouch.
• Η Θεωρία των Clusters του Porter και η συμβολή τους στην ανταγωνιστικότητα των τουριστικών προορισμών.

• Ο Κύκλος Ζωής του Τουριστικού Προορισμού (Tourism Area Life Cycle — TALC).
• Η εποχικότητα στον τουρισμό: έννοια, βασικά αίτια και οικονομικές επιπτώσεις.
• Η σχέση μεταξύ εποχικότητας, τιμών και τουριστικής ζήτησης, καθώς και η αξιοποίηση της τουριστικής δυναμικότητας.
• Η αγορά εργασίας στον τουρισμό και οι επιπτώσεις της εποχικότητας στην απασχόληση.
• Στρατηγικές αντιμετώπισης της εποχικότητας και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας των τουριστικών προορισμών.
• Η Θεωρία της Experience Economy των Pine και Gilmore και η μετάβαση από την παροχή υπηρεσιών στη δημιουργία
τουριστικών εμπειριών.

Ενότητα 8: Μεταφορές και Τουριστικοί Διαμεσολαβητές
• Η οικονομική λειτουργία των αερομεταφορών.
• Προσβασιμότητα και ανάπτυξη τουριστικών προορισμών.
• Low-Cost Carriers (LCCs): επιχειρηματικό μοντέλο και τιμολογιακή πολιτική.
• Επιπτώσεις των LCCs στην τουριστική ζήτηση και ανάπτυξη των προορισμών.
• Θαλάσσιες μεταφορές, κρουαζιέρα και ακτοπλοΐα.
• Σιδηροδρομικές μεταφορές και βιώσιμη τουριστική κινητικότητα.
• Οδικές μεταφορές και προσβασιμότητα.
• Tour Operators, Travel Agencies και Online Travel Agencies.
• Προμήθειες, τιμολόγηση και κατανομή εσόδων στην τουριστική αλυσίδα αξίας.
• Διαπραγματευτική δύναμη και συγκέντρωση.
• Κάθετη ολοκλήρωση και στρατηγικές σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων.

Ενότητα 9: Περιφερειακή και Χωρική Διάσταση του Τουρισμού
• Η χωρική διάσταση του τουρισμού και η σημασία της γεωγραφικής κατανομής της τουριστικής δραστηριότητας.
• Η Θεωρία των Κεντρικών Τόπων (Central Place Theory) και η εφαρμογή της στην οργάνωση και ανάπτυξη των τουριστικών
προορισμών.
• Ο νόμος του Hotelling και η χωρική διάσταση του ανταγωνισμού μεταξύ τουριστικών επιχειρήσεων.
• Θεωρίες χωρικής οργάνωσης και οικονομικής γεωγραφίας: εφαρμογές και παραδείγματα στον τουρισμό.
• Οικονομίες συγκέντρωσης (Agglomeration Economies) στον τουρισμό και η επίδρασή τους στην παραγωγικότητα, την
καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα των προορισμών.
• Περιφερειακές ανισότητες και άνιση κατανομή του οικονομικού οφέλους του τουρισμού.
• Η Θεωρία των Πόλων Ανάπτυξης και η εφαρμογή της στην τουριστική ανάπτυξη και στη διαμόρφωση τουριστικών
προορισμών.

Ενότητα 10: Τουρισμός, Επενδύσεις και Εξαγωγές Τουριστικών Υπηρεσιών
• Το Ισοζύγιο Πληρωμών και η θέση του τουρισμού στις διεθνείς οικονομικές συναλλαγές.
• Ο τουρισμός ως εξαγωγική δραστηριότητα.
• Τουριστικές Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ).
• Το εκλεκτικό υπόδειγμα OLI (Ownership–Location–Internalization) και η εφαρμογή του στις διεθνείς τουριστικές
επενδύσεις.
• Θεσμοί και τουριστικές επενδύσεις: πώς η ποιότητα των θεσμών, η ρυθμιστική σταθερότητα, η προστασία των
επενδύσεων και η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης επηρεάζουν τις τουριστικές επενδυτικές αποφάσεις.

Ενότητα 11: Αειφόρος Τουρισμός και Βιώσιμη Τουριστική Ανάπτυξη
• Η έννοια της αειφόρου ανάπτυξης στον τουριστικό κλάδο και η μετάβαση προς ένα βιώσιμο τουριστικό μοντέλο.
• Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development Goals — SDGs) και η εφαρμογή τους στον τουριστικό τομέα.
• Το μοντέλο Triple Bottom Line (People — Planet — Profit) και η εφαρμογή του στη λειτουργία και τη στρατηγική των τουριστικών επιχειρήσεων.
• Η κυκλική οικονομία (Circular Economy) και η εφαρμογή των αρχών της στον τουριστικό κλάδο.
• Η αποδοτική και βιώσιμη διαχείριση φυσικών πόρων, ενέργειας και αποβλήτων στις τουριστικές επιχειρήσεις και
προορισμούς.
• Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον τουρισμό και η ευπάθεια των τουριστικών προορισμών.
• Η προσαρμογή του τουριστικού τομέα στην κλιματική αλλαγή και οι στρατηγικές μείωσης του περιβαλλοντικού
αποτυπώματος.

Ενότητα 12: Καινοτομία, Τεχνολογία και Τεχνητή Νοημοσύνη στον Τουρισμό
• Η θεωρία του Schumpeter και η έννοια της δημιουργικής καταστροφής (Creative Destruction) στον τουριστικό τομέα.
• Ψηφιακός μετασχηματισμός και υιοθέτηση νέων τεχνολογιών στις τουριστικές επιχειρήσεις και στους προορισμούς.
• Η έννοια του Smart Tourism και η αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών για τη δημιουργία «έξυπνων» τουριστικών
προορισμών, Smart Hotels και εμπειρία του πελάτη.
• Εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης στον τουρισμό, από την εξατομίκευση της εμπειρίας και τα chatbots έως την πρόβλεψη
ζήτησης και τη δυναμική τιμολόγηση.
• Big Data και Business Analytics στον τουρισμό και η αξιοποίησή τους για τη συλλογή, επεξεργασία και ανάλυση
τουριστικών δεδομένων.

Ενότητα 13: Τουρισμός και Γεωοικονομική Αβεβαιότητα
• Γεωπολιτικοί και γεωοικονομικοί παράγοντες και η επίδρασή τους στην τουριστική ζήτηση και στις διεθνείς τουριστικές
ροές.
• Ο ρόλος της αβεβαιότητας στη λήψη αποφάσεων των τουριστών και στη διαμόρφωση της τουριστικής ζήτησης.
• Γεωοικονομικοί κίνδυνοι και διαταραχές στις τουριστικές αγορές: κρίσεις, εμπορικές εντάσεις, ενεργειακές αναταράξεις
και μεταβολές στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον.
• Στρατηγικές ανθεκτικότητας (Tourism Resilience) και προσαρμογής των τουριστικών επιχειρήσεων και προορισμών σε
συνθήκες αβεβαιότητας και κρίσεων.

Διδακτικές και Μαθησιακές Μέθοδοι – Αξιολόγηση

Τρόπος Παράδοσης: Χρήση της ηλεκτρονικής πλατφόρμας eClass του Πανεπιστημίου Πειραιώς (https://eclass.unipi.gr/) για την ανάρτηση διαφανειών και πρόσθετου εκπαιδευτικού υλικού.
Χρήση PowerPoint ή άλλου οπτικού εργαλείου για τις παρουσιάσεις των ομαδικών εργασιών.
Live online polls με τη χρήση κινητών τηλεφώνων/υπολογιστών και απευθείας παρουσίαση αποτελεσμάτων.
Η επικοινωνία με τους φοιτητές είναι δια ζώσης και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και της ηλεκτρονικής πλατφόρμας e-class

Χρήση ΤΠΕ στη Διδασκαλία: Ναι

Οργάνωση Διδασκαλίας

Δραστηριότητα Φόρτος Εργασίας Εξαμήνου
Διαλέξεις 52
Συγγραφή Εργασιών 36
Μελέτη 35
Εξετάσεις 2
Σύνολο Μαθήματος 125

Αξιολόγηση Φοιτητών:

Η αξιολόγηση των φοιτητών βασίζεται σε δύο κριτήρια που αφορούν στην απόδοσή τους:

• Τελική γραπτή εξέταση
• Ομαδική εργασία
Η ομαδική εργασία είναι προαιρετική και θα αναρτηθεί στο eClass. Οι φοιτητές που θα συμμετάσχουν θα λάβουν μπόνους ίσο με το 40% του βαθμού της παρουσίασής τους, το οποίο θα προστεθεί στην τελική γραπτή εξέταση. Επιπλέον, θα υπάρχει μέχρι 1 μονάδα bonus με βάση τη συμμετοχή καθενός σε δραστηριότητες κατά τη διάρκεια των μαθημάτων. Αναλυτικά θα δοθούν περισσότερες λεπτομέρειες καθώς θα εξελίσσονται τα μαθήματα.
Αναλυτικότερα:
• Τελική γραπτή εξέταση: Προϋποθέτει γνώση και κατανόηση των σχετικών εννοιών, ικανότητα εφαρμογής των θεωριών, λύση ασκήσεων και κριτική σκέψη.
• Ομαδική εργασία: Αποτελείται από μία παρουσίαση στην τάξη (10 λεπτά + 5 λεπτά
Q&A), με χρήση PowerPoint ή άλλου οπτικού εργαλείου. Παραδίδεται και παρουσιάζεται στην τάξη την προγραμματισμένη ημέρα παρουσίασης.

Συνιστώμενη Βιβλιογραφία

  • Μοίρα, Π. (2022). Τουρισμός: Ιστορία, εξέλιξη, προοπτικές. Εκδόσεις Τζιόλα.
  • Dwyer, L., Dwyer, W., & Forsyth, P. (2021). Οικονομική και πολιτική του τουρισμού (Δ. Βερυκόκκου, Μετφρ.· Γ. Μ. Αγιομυργιανάκης, Α. Ν. Μενεγάκη, & Α. Παπαθεοδώρου, Επιστ. Επιμ.). Εκδόσεις Gutenberg.
  • Σημειώσεις Διδάσκουσας, πρόσθετο ηλεκτρονικό υλικό.
    Πρόσθετες Πηγές – Ελληνική Βιβλιογραφία
    Καρκαλάκος, Σ. Γ. (2014). Περιφερειακή οικονομική και χωρική ανάλυση. Εκδόσεις Κριτική.
    • Κοκκώσης, Χ., Τσάρτας, Π., & Γκρίμπα, Ε. (2020). Ειδικές και εναλλακτικές μορφές τουρισμού: Ζήτηση και προσφορά νέων προϊόντων τουρισμού (2η έκδ.). Εκδόσεις

Κριτική
• Λαγός, Δ. (2018). Τουριστική οικονομική (2η έκδ.). Εκδόσεις Κριτική.
• Βαρβαρέσος, Σ. (2013). Οικονομική του τουρισμού: Εννοιολογικές, θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις. Εκδόσεις Προπομπός.
• Bull, A. (2002). Τουριστική οικονομία (Α. Σοκόδημος, Μετφ., Γ. Κατσαντώνης, Επιστ. Επιμ.). Εκδόσεις Κλειδάριθμος. Πρόσθετες Πηγές – Ξένη Βιβλιογραφία
• Candela, G., & Figini, P. (2012). The Economics of Tourism Destinations. Springer Science & Business Media.
• Dwyer, L., Forsyth, P., & Dwyer, W. (2020). Tourism Economics and Policy. Channel View Publications.
• Stabler, M. J., Papatheodorou, A., & Sinclair, M. T. (2009). The Economics of Tourism (2nd ed.). Routledge
• Vanhove, N. (2017). The Economics of Tourism Destinations: Theory and Practice (3rd
ed.). Routledge.

Άρθρα από συναφή επιστημονικά περιοδικά
• Tourism Economics (Sage Journals) – https://journals.sagepub.com/home/teu
• Journal of Travel Research (Sage Journals) – https://journals.sagepub.com/home/jtr

ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΟΚΤΟΥ06
ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 3
ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΕΣ ΩΡΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 4
ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 5
ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ
ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΧΙ
ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΤΑΙ ΣΕ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ERASMUS ΟΧΙ
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (URL)
ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ Δ. Γρηγοριάδη (Εντεταλμένος Διδάσκων)
ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΟΚΤΟΥ06
ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 3
ΕΒΔΟΜΑΔΙΑΙΕΣ ΩΡΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ 4
ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑΔΕΣ 5
ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ
ΠΡΟΑΠΑΙΤΟΥΜΕΝΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΧΙ
ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΣΦΕΡΕΤΑΙ ΣΕ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ERASMUS ΟΧΙ
ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (URL)
ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ Δ. Γρηγοριάδη (Εντεταλμένος Διδάσκων)

Μαθησιακά Αποτελέσματα

Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή των φοιτητών στις βασικές έννοιες, αρχές και σύγχρονες προσεγγίσεις των οικονομικών του τουρισμού, με έμφαση στην κατανόηση του τουρισμού ως ιδιαίτερης οικονομικής δραστηριότητας. Εξετάζονται η διάρθρωση και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τουριστικού τομέα, η τουριστική κατανάλωση και δαπάνη, ο τουριστικός πολλαπλασιαστής και οι βασικοί δείκτες μέτρησης της τουριστικής δραστηριότητας, μεταξύ των οποίων ο Δορυφορικός Λογαριασμός Τουρισμού. Παράλληλα, παρουσιάζονται οι βασικές εννοιολογικές και θεωρητικές προσεγγίσεις της τουριστικής οικονομίας και αναλύονται οι ιδιαιτερότητες των τουριστικών υπηρεσιών, σε συνδυασμό με τη θεωρητική προσέγγιση του ελεύθερου χρόνου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην οικονομική ανάλυση της τουριστικής ζήτησης και προσφοράς, στις ελαστικότητες, στην πρόβλεψη της ζήτησης και στον προσδιορισμό της ισορροπίας της αγοράς. Στη συνέχεια εξετάζονται ο ρόλος της φορολογίας, η ανταγωνιστικότητα των προορισμών και οι δομές αγοράς, η εποχικότητα, το τουριστικό προϊόν και ο ρόλος των μεταφορών. Επιπλέον αναλύονται θέματα όπως οι τουριστικοί διαμεσολαβητές, καθώς και η χωρική διάσταση του τουρισμού και οι τουριστικές άμεσες ξένες επενδύσεις. Τέλος, το μάθημα εξετάζει την αειφόρο τουριστική ανάπτυξη και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, τη συμπεριφορά του τουρίστα υπό το πρίσμα της πολιτισμικής και της συμπεριφορικής οικονομικής, τον ρόλο της καινοτομίας, των ψηφιακών τεχνολογιών και της τεχνητής νοημοσύνης, καθώς και την επίδραση της γεωοικονομικής αβεβαιότητας.

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτήτριες και οι φοιτητές θα είναι σε θέση:

  • Να αντιλαμβάνονται τον τουρισμό ως ένα σύνθετο και πολυδιάστατο φαινόμενο, με κοινωνικές, οικονομικές, πολιτιστικές και περιβαλλοντικές διαστάσεις.
  • Να αναγνωρίζουν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του τουρισμού ως κλάδου οικονομικής δραστηριότητας, τη διάρθρωση του τουριστικού τομέα και τα ιδιαίτερα γνωρίσματα των τουριστικών υπηρεσιών.
  • Να εφαρμόζουν βασικά εργαλεία οικονομικής ανάλυσης (ζήτηση, προσφορά, ελαστικότητες, ισορροπία αγοράς, πρόβλεψη) στην τουριστική αγορά.
  • Να ερμηνεύουν βασικά τουριστικά μεγέθη και δείκτες, όπως ο τουριστικός πολλαπλασιαστής, ο ΔορυφορικόςΛογαριασμός Τουρισμού και το Ισοζύγιο Πληρωμών.
  • Να αναλύουν τον ρόλο της φορολογίας, των δομών αγοράς, της εποχικότητας και των μοντέλων ανταγωνιστικότητας στη λειτουργία των τουριστικών αγορών και προορισμών.
  • Να κατανοούν τη σημασία της αειφόρου τουριστικής ανάπτυξης και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, και να αναγνωρίζουν πρακτικές και στρατηγικές που τις προωθούν.
  • Να αναλύουν τη συμπεριφορά του τουρίστα με εργαλεία της πολιτισμικής και της συμπεριφορικής οικονομικής.
  • Να αξιολογούν την επίδραση της καινοτομίας, της τεχνητής νοημοσύνης και της γεωοικονομικής αβεβαιότητας στον τουριστικό κλάδο, και να αναγνωρίζουν επιχειρηματικές ευκαιρίες λαμβάνοντας υπόψη τις σύγχρονες τάσεις και τις μεταβαλλόμενες ανάγκες της αγοράς.

Γενικές Ικανότητες

Προσαρμογή σε νέες καταστάσεις
Προαγωγή της ελεύθερης, δημιουργικής και επαγωγικής σκέψης
Αναζήτηση, ανάλυση και σύνθεση δεδομένων και πληροφοριών που σχετίζονται με τον τουρισμό, με τη χρήση και των
απαραίτητων τεχνολογιών

Περιεχόμενο Μαθήματος

Ενότητα 1: Εισαγωγή στα Οικονομικά του Τουρισμού
• Ορισμός και βασικά χαρακτηριστικά του τουρισμού.
• Η έννοια της τουριστικής βιομηχανίας και η διάρθρωση του τουριστικού τομέα.
• Βασικές μορφές τουρισμού.
• Τουριστική κατανάλωση και τουριστική δαπάνη.
• Η συμβολή του τουρισμού στην οικονομική ανάπτυξη.
• Βασικοί δείκτες και μέτρηση της τουριστικής δραστηριότητας.
• Ο Δορυφορικός Λογαριασμός Τουρισμού (Tourism Satellite Account — TSA): σκοπός, βασικές έννοιες και μεθοδολογικό
πλαίσιο.
• Ο τουριστικός πολλαπλασιαστής και η επίδραση της τουριστικής δραστηριότητας στην οικονομία.

Ενότητα 2: Ελεύθερος Χρόνος, Εργασία και Τουριστική Κατανάλωση
• Ορισμός του ελεύθερου χρόνου.
• Βασικά χαρακτηριστικά και διαστάσεις του ελεύθερου χρόνου.
• Η σχέση μεταξύ εργασίας, εισοδήματος και ελεύθερου χρόνου.
• Το κόστος ευκαιρίας του ελεύθερου χρόνου και η οικονομική του σημασία.
• Το υπόδειγμα επιλογής εργασίας–ελεύθερου χρόνου (Labour–Leisure Trade-off).
• Η σύνδεση ελεύθερου χρόνου και τουριστικής κατανάλωσης.

Ενότητα 3: Τουριστική Αγορά: Ζήτηση, Προσφορά και Ισορροπία
• Τουριστική Ζήτηση: Ορισμός, ο νόμος της ζήτησης.
• Η καμπύλη ζήτησης και οι παράγοντες που τη μετατοπίζουν: Η επίδραση του πληθωρισμού, της μείωσης του αγοραστικού
εισοδήματος και της κρίσης κόστους ζωής στη συμπεριφορά των τουριστών.
• Πρόβλεψη ζήτησης
• Τουριστική Προσφορά: Ορισμός, ο νόμος της προσφοράς.
• Η καμπύλη προσφοράς, παράγοντες που την επηρεάζουν: Η άνοδος της αγοράς ακινήτων, η εξέλιξη της βραχυχρόνιας μίσθωσης (τύπου Airbnb) και οι πληθωριστικές πιέσεις στο κόστος λειτουργίας (ενέργεια, πρώτες ύλες).
• Ισορροπία τουριστικής αγοράς.
• Ελαστικότητες.

Ενότητα 4: Κόστος, Τιμολόγηση και Φορολογία στον Τουρισμό
• Η Έννοια του Κόστους στον Τουρισμό.
• Κατηγοριοποίηση Κόστους και Τουρισμός.
• Πώς το κόστος επηρεάζει την τελική τιμή του τουριστικού πακέτου ή του δωματίου (Pricing strategies).
• Φόρος Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) στον τουρισμό και φορολογική επιβάρυνση των τουριστικών υπηρεσιών.
• Φόροι και τέλη διαμονής: μορφές, τρόπος επιβολής και οικονομική σημασία.
• Επιπτώσεις της φορολογίας στην τουριστική ζήτηση, ανταγωνιστικότητα του τουριστικού προϊόντος και των τουριστικών
προορισμών.
• Ο τουριστικός φόρος ως εργαλείο ρύθμισης της τουριστικής ζήτησης και διαχείρισης του υπερτουρισμού.

Ενότητα 5: Ο ρόλος των Θεσμών στον Τουρισμό
• Η έννοια των θεσμών (τυπικοί και άτυποι) και ο ρόλος τους στη λειτουργία της τουριστικής αγοράς.
• Συναλλακτικό κόστος στην οργάνωση ενός ταξιδιού: αναζήτηση, κράτηση, διαπραγμάτευση όρων και επιβολή
(ακυρώσεις, overbooking, αποζημιώσεις).
• Το οργανωμένο πακέτο ως μηχανισμός μείωσης του συναλλακτικού κόστους: ο ρόλος των tour operators και των
διαμεσολαβητών, και οι συμβάσεις ξενοδόχων και διοργανωτών.
• Ο τουρισμός ως αγαθό εμπειρίας (experience good) και το πρόβλημα της ασύμμετρης πληροφόρησης.
• Ο ρόλος των ψηφιακών πλατφορμών (Booking, Airbnb, TripAdvisor) στη μείωση του κόστους αναζήτησης, και τα όριά
τους (ψευδείς αξιολογήσεις, εξάρτηση των επιχειρήσεων από την πλατφόρμα).

Ενότητα 6: Κουλτούρα και Τουριστική Συμπεριφορά
• Ο τουρίστας ως καταναλωτής: ανάγκες, κίνητρα, προτιμήσεις και διαδικασία λήψης τουριστικών αποφάσεων, η πυραμίδα
αναγκών του Maslow.
• Κοινωνικοί ρόλοι και τουριστική συμπεριφορά: η επίδραση της οικογένειας, των ομάδων αναφοράς και του κοινωνικού
περιβάλλοντος στις τουριστικές επιλογές.
• Η έννοια της κουλτούρας και ο ρόλος της στη διαμόρφωση της τουριστικής ζήτησης και της καταναλωτικής
συμπεριφοράς.
• Η επίδραση της εθνικής κουλτούρας στις τουριστικές προτιμήσεις, στα κίνητρα και στη συμπεριφορά των τουριστών.
• Πολιτισμικές διαφορές και τουριστική κατανάλωση: επιπτώσεις στην επικοινωνία, στην εξυπηρέτηση και στη
διαμόρφωση του τουριστικού προϊόντος.
• Η οργανωσιακή και επιχειρηματική κουλτούρα και η επίδρασή τους στη λειτουργία των τουριστικών επιχειρήσεων και
στην παροχή τουριστικών υπηρεσιών.
• Ορθολογική και πραγματική συμπεριφορά του τουρίστα ως καταναλωτή: εισαγωγή στη συμπεριφορική οικονομική.
• Heuristics και cognitive biases στη λήψη τουριστικών αποφάσεων.
• Anchoring, availability bias και framing effects στην αντίληψη των τιμών και στη διαμόρφωση της τουριστικής ζήτησης.
• Nudging και choice architecture στη διαμόρφωση της τουριστικής συμπεριφοράς.
• Νέες γενιές καταναλωτών και μεταβολές στην τουριστική συμπεριφορά, με έμφαση στη Generation Z και στις νεότερες
γενιές.

Ενότητα 7: Ανταγωνιστικότητα, Τουριστικό Προϊόν, Εμπειρία και Εποχικότητα
• Η έννοια της ανταγωνιστικότητας στον τουρισμό και οι βασικοί προσδιοριστικοί της παράγοντες.
• Η έννοια του τουριστικού προϊόντος και τα βασικά συστατικά του.
• Δομές αγοράς στον τουρισμό: Μορφές αγοράς (μονοπωλιακός ανταγωνισμός, ολιγοπώλιο, μονοπώλιο κλπ).
• Το Μοντέλο Ανταγωνιστικότητας Τουριστικών Προορισμών των Ritchie και Crouch.
• Η Θεωρία των Clusters του Porter και η συμβολή τους στην ανταγωνιστικότητα των τουριστικών προορισμών.

• Ο Κύκλος Ζωής του Τουριστικού Προορισμού (Tourism Area Life Cycle — TALC).
• Η εποχικότητα στον τουρισμό: έννοια, βασικά αίτια και οικονομικές επιπτώσεις.
• Η σχέση μεταξύ εποχικότητας, τιμών και τουριστικής ζήτησης, καθώς και η αξιοποίηση της τουριστικής δυναμικότητας.
• Η αγορά εργασίας στον τουρισμό και οι επιπτώσεις της εποχικότητας στην απασχόληση.
• Στρατηγικές αντιμετώπισης της εποχικότητας και ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας των τουριστικών προορισμών.
• Η Θεωρία της Experience Economy των Pine και Gilmore και η μετάβαση από την παροχή υπηρεσιών στη δημιουργία
τουριστικών εμπειριών.

Ενότητα 8: Μεταφορές και Τουριστικοί Διαμεσολαβητές
• Η οικονομική λειτουργία των αερομεταφορών.
• Προσβασιμότητα και ανάπτυξη τουριστικών προορισμών.
• Low-Cost Carriers (LCCs): επιχειρηματικό μοντέλο και τιμολογιακή πολιτική.
• Επιπτώσεις των LCCs στην τουριστική ζήτηση και ανάπτυξη των προορισμών.
• Θαλάσσιες μεταφορές, κρουαζιέρα και ακτοπλοΐα.
• Σιδηροδρομικές μεταφορές και βιώσιμη τουριστική κινητικότητα.
• Οδικές μεταφορές και προσβασιμότητα.
• Tour Operators, Travel Agencies και Online Travel Agencies.
• Προμήθειες, τιμολόγηση και κατανομή εσόδων στην τουριστική αλυσίδα αξίας.
• Διαπραγματευτική δύναμη και συγκέντρωση.
• Κάθετη ολοκλήρωση και στρατηγικές σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων.

Ενότητα 9: Περιφερειακή και Χωρική Διάσταση του Τουρισμού
• Η χωρική διάσταση του τουρισμού και η σημασία της γεωγραφικής κατανομής της τουριστικής δραστηριότητας.
• Η Θεωρία των Κεντρικών Τόπων (Central Place Theory) και η εφαρμογή της στην οργάνωση και ανάπτυξη των τουριστικών
προορισμών.
• Ο νόμος του Hotelling και η χωρική διάσταση του ανταγωνισμού μεταξύ τουριστικών επιχειρήσεων.
• Θεωρίες χωρικής οργάνωσης και οικονομικής γεωγραφίας: εφαρμογές και παραδείγματα στον τουρισμό.
• Οικονομίες συγκέντρωσης (Agglomeration Economies) στον τουρισμό και η επίδρασή τους στην παραγωγικότητα, την
καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα των προορισμών.
• Περιφερειακές ανισότητες και άνιση κατανομή του οικονομικού οφέλους του τουρισμού.
• Η Θεωρία των Πόλων Ανάπτυξης και η εφαρμογή της στην τουριστική ανάπτυξη και στη διαμόρφωση τουριστικών
προορισμών.

Ενότητα 10: Τουρισμός, Επενδύσεις και Εξαγωγές Τουριστικών Υπηρεσιών
• Το Ισοζύγιο Πληρωμών και η θέση του τουρισμού στις διεθνείς οικονομικές συναλλαγές.
• Ο τουρισμός ως εξαγωγική δραστηριότητα.
• Τουριστικές Άμεσες Ξένες Επενδύσεις (ΑΞΕ).
• Το εκλεκτικό υπόδειγμα OLI (Ownership–Location–Internalization) και η εφαρμογή του στις διεθνείς τουριστικές
επενδύσεις.
• Θεσμοί και τουριστικές επενδύσεις: πώς η ποιότητα των θεσμών, η ρυθμιστική σταθερότητα, η προστασία των
επενδύσεων και η αποτελεσματικότητα της δημόσιας διοίκησης επηρεάζουν τις τουριστικές επενδυτικές αποφάσεις.

Ενότητα 11: Αειφόρος Τουρισμός και Βιώσιμη Τουριστική Ανάπτυξη
• Η έννοια της αειφόρου ανάπτυξης στον τουριστικό κλάδο και η μετάβαση προς ένα βιώσιμο τουριστικό μοντέλο.
• Οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (Sustainable Development Goals — SDGs) και η εφαρμογή τους στον τουριστικό τομέα.
• Το μοντέλο Triple Bottom Line (People — Planet — Profit) και η εφαρμογή του στη λειτουργία και τη στρατηγική των τουριστικών επιχειρήσεων.
• Η κυκλική οικονομία (Circular Economy) και η εφαρμογή των αρχών της στον τουριστικό κλάδο.
• Η αποδοτική και βιώσιμη διαχείριση φυσικών πόρων, ενέργειας και αποβλήτων στις τουριστικές επιχειρήσεις και
προορισμούς.
• Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον τουρισμό και η ευπάθεια των τουριστικών προορισμών.
• Η προσαρμογή του τουριστικού τομέα στην κλιματική αλλαγή και οι στρατηγικές μείωσης του περιβαλλοντικού
αποτυπώματος.

Ενότητα 12: Καινοτομία, Τεχνολογία και Τεχνητή Νοημοσύνη στον Τουρισμό
• Η θεωρία του Schumpeter και η έννοια της δημιουργικής καταστροφής (Creative Destruction) στον τουριστικό τομέα.
• Ψηφιακός μετασχηματισμός και υιοθέτηση νέων τεχνολογιών στις τουριστικές επιχειρήσεις και στους προορισμούς.
• Η έννοια του Smart Tourism και η αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών για τη δημιουργία «έξυπνων» τουριστικών
προορισμών, Smart Hotels και εμπειρία του πελάτη.
• Εφαρμογές Τεχνητής Νοημοσύνης στον τουρισμό, από την εξατομίκευση της εμπειρίας και τα chatbots έως την πρόβλεψη
ζήτησης και τη δυναμική τιμολόγηση.
• Big Data και Business Analytics στον τουρισμό και η αξιοποίησή τους για τη συλλογή, επεξεργασία και ανάλυση
τουριστικών δεδομένων.

Ενότητα 13: Τουρισμός και Γεωοικονομική Αβεβαιότητα
• Γεωπολιτικοί και γεωοικονομικοί παράγοντες και η επίδρασή τους στην τουριστική ζήτηση και στις διεθνείς τουριστικές
ροές.
• Ο ρόλος της αβεβαιότητας στη λήψη αποφάσεων των τουριστών και στη διαμόρφωση της τουριστικής ζήτησης.
• Γεωοικονομικοί κίνδυνοι και διαταραχές στις τουριστικές αγορές: κρίσεις, εμπορικές εντάσεις, ενεργειακές αναταράξεις
και μεταβολές στο διεθνές οικονομικό περιβάλλον.
• Στρατηγικές ανθεκτικότητας (Tourism Resilience) και προσαρμογής των τουριστικών επιχειρήσεων και προορισμών σε
συνθήκες αβεβαιότητας και κρίσεων.

Διδακτικές και Μαθησιακές Μέθοδοι – Αξιολόγηση

Τρόπος Παράδοσης: Χρήση της ηλεκτρονικής πλατφόρμας eClass του Πανεπιστημίου Πειραιώς (https://eclass.unipi.gr/) για την ανάρτηση διαφανειών και πρόσθετου εκπαιδευτικού υλικού.
Χρήση PowerPoint ή άλλου οπτικού εργαλείου για τις παρουσιάσεις των ομαδικών εργασιών.
Live online polls με τη χρήση κινητών τηλεφώνων/υπολογιστών και απευθείας παρουσίαση αποτελεσμάτων.
Η επικοινωνία με τους φοιτητές είναι δια ζώσης και μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και της ηλεκτρονικής πλατφόρμας e-class

Χρήση ΤΠΕ στη Διδασκαλία: Ναι

Οργάνωση Διδασκαλίας

Δραστηριότητα Φόρτος Εργασίας Εξαμήνου
Διαλέξεις 52
Συγγραφή Εργασιών 36
Μελέτη 35
Εξετάσεις 2
Σύνολο Μαθήματος 125

Αξιολόγηση Φοιτητών:

Η αξιολόγηση των φοιτητών βασίζεται σε δύο κριτήρια που αφορούν στην απόδοσή τους:

• Τελική γραπτή εξέταση
• Ομαδική εργασία
Η ομαδική εργασία είναι προαιρετική και θα αναρτηθεί στο eClass. Οι φοιτητές που θα συμμετάσχουν θα λάβουν μπόνους ίσο με το 40% του βαθμού της παρουσίασής τους, το οποίο θα προστεθεί στην τελική γραπτή εξέταση. Επιπλέον, θα υπάρχει μέχρι 1 μονάδα bonus με βάση τη συμμετοχή καθενός σε δραστηριότητες κατά τη διάρκεια των μαθημάτων. Αναλυτικά θα δοθούν περισσότερες λεπτομέρειες καθώς θα εξελίσσονται τα μαθήματα.
Αναλυτικότερα:
• Τελική γραπτή εξέταση: Προϋποθέτει γνώση και κατανόηση των σχετικών εννοιών, ικανότητα εφαρμογής των θεωριών, λύση ασκήσεων και κριτική σκέψη.
• Ομαδική εργασία: Αποτελείται από μία παρουσίαση στην τάξη (10 λεπτά + 5 λεπτά
Q&A), με χρήση PowerPoint ή άλλου οπτικού εργαλείου. Παραδίδεται και παρουσιάζεται στην τάξη την προγραμματισμένη ημέρα παρουσίασης.

Συνιστώμενη Βιβλιογραφία

  • Μοίρα, Π. (2022). Τουρισμός: Ιστορία, εξέλιξη, προοπτικές. Εκδόσεις Τζιόλα.
  • Dwyer, L., Dwyer, W., & Forsyth, P. (2021). Οικονομική και πολιτική του τουρισμού (Δ. Βερυκόκκου, Μετφρ.· Γ. Μ. Αγιομυργιανάκης, Α. Ν. Μενεγάκη, & Α. Παπαθεοδώρου, Επιστ. Επιμ.). Εκδόσεις Gutenberg.
  • Σημειώσεις Διδάσκουσας, πρόσθετο ηλεκτρονικό υλικό.
    Πρόσθετες Πηγές – Ελληνική Βιβλιογραφία
    Καρκαλάκος, Σ. Γ. (2014). Περιφερειακή οικονομική και χωρική ανάλυση. Εκδόσεις Κριτική.
    • Κοκκώσης, Χ., Τσάρτας, Π., & Γκρίμπα, Ε. (2020). Ειδικές και εναλλακτικές μορφές τουρισμού: Ζήτηση και προσφορά νέων προϊόντων τουρισμού (2η έκδ.). Εκδόσεις

Κριτική
• Λαγός, Δ. (2018). Τουριστική οικονομική (2η έκδ.). Εκδόσεις Κριτική.
• Βαρβαρέσος, Σ. (2013). Οικονομική του τουρισμού: Εννοιολογικές, θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις. Εκδόσεις Προπομπός.
• Bull, A. (2002). Τουριστική οικονομία (Α. Σοκόδημος, Μετφ., Γ. Κατσαντώνης, Επιστ. Επιμ.). Εκδόσεις Κλειδάριθμος. Πρόσθετες Πηγές – Ξένη Βιβλιογραφία
• Candela, G., & Figini, P. (2012). The Economics of Tourism Destinations. Springer Science & Business Media.
• Dwyer, L., Forsyth, P., & Dwyer, W. (2020). Tourism Economics and Policy. Channel View Publications.
• Stabler, M. J., Papatheodorou, A., & Sinclair, M. T. (2009). The Economics of Tourism (2nd ed.). Routledge
• Vanhove, N. (2017). The Economics of Tourism Destinations: Theory and Practice (3rd
ed.). Routledge.

Άρθρα από συναφή επιστημονικά περιοδικά
• Tourism Economics (Sage Journals) – https://journals.sagepub.com/home/teu
• Journal of Travel Research (Sage Journals) – https://journals.sagepub.com/home/jtr